Đình Bình Quý tọa lạc tại khu phố 9, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa.

Lịch sử hình thành của Đình Bình Quý (tên tự là Bình Quý Đình 平貴亭) gắn liền với hành trình khai hoang lập ấp của người dân các vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên vào khoảng cuối thế kỷ XVII. Ban đầu, cư dân lập các ấp và dựng miếu thờ Ngũ hành. Đến năm 1908, các vị tiền bối đã chủ trương xây dựng ngôi đình làng sơ khai tại ấp Đông Quý bằng vôi, cát, mật mía và lợp mái ngói âm dương để thờ Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh. Năm 1921 (năm Khải Định thứ 6), đình được di dời về ấp Nam Quý và đến năm 1927 mới thực sự được kiến thiết bề thế thành ngôi đình hoàn chỉnh mang tên Bình Quý.

Dù trải qua biến thiên lịch sử với nhiều đợt tu bổ, tôn tạo (vào các năm 1990, 2010, 2011, 2014 và 2023) do Nhân dân địa phương đóng góp, Đình Bình Quý vẫn bảo tồn được khá nguyên vẹn các cấu kiện kiến trúc gốc quý giá của đình làng truyền thống.

Về tổng thể kiến trúc, Đình Bình Quý là một quần thể công trình được quy hoạch đăng đối, hài hòa trên khu đất rộng 2.250 m², cửa chính hướng về phía Bắc. Ngoài cùng là Nghi môn dạng tứ trụ uy nghi lợp ngói, tiếp nối qua Cột cờ là Án phong kiểu cuốn thư đắp nổi đề tài con Lân và Hổ. Hạt nhân trung tâm là Chánh điện gồm ba phần liên hoàn: Tiền tế (Đại bái), Hậu chánh (Nội tẩm) và Nhà Ghè kết nối ở giữa. Chánh điện nổi bật với kết cấu khung gỗ tứ trụ vững chắc, liên kết bằng hệ thống vì kèo "cánh dơi", bộ phận "vỏ đậu đùi ếch" chạm khắc đầu rồng tinh xảo cùng nghệ thuật đắp nổi đề tài "Lưỡng Long chầu nguyệt", "Lưỡng Long tranh châu" trên bờ nóc. Bao quanh Chánh điện là các hạng mục phụ trợ được bố trí đăng đối gồm: Nhà Tiền hiền, Nhà Hậu bối, Nhà Thanh minh, Miếu thờ Sơn quân, Miếu thờ Thần nông cùng Nhà Khách, Nhà Kho và Nhà Bếp.

Trong đời sống tâm linh, đình là nơi phụng thờ Thần Thành Hoàng Bổn Cảnh – vị phúc thần đã được các triều vua Nguyễn liên tiếp ban tặng các sắc phong (vua Duy Tân năm 1911, Khải Định năm 1923, Bảo Đại năm 1937 và 1938). Ngoài ra, đình còn phối thờ các bậc Tiền hiền, Hậu hiền, Tiên linh tiền bối và các anh hùng liệt sĩ. Hàng năm, bên cạnh các kỳ cúng giỗ, lễ tết cổ truyền, đại lễ quan trọng nhất tại đình là Lễ tế Xuân diễn ra vào ngày mùng 10 tháng 3 Âm lịch (tổ chức 2 ngày 1 đêm) với đầy đủ các nghi thức tế Thần cổ truyền nghiêm cẩn nhằm kính báo thần linh, tưởng nhớ cội nguồn, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ngôi đình còn là cơ sở hành chính cách mạng lâm thời, nơi tiếp tế lương thực và nuôi giấu nhiều cán bộ lãnh đạo cách mạng của địa phương.

Ghi nhận những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc, ngày 09 tháng 07 năm 2024, Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Thuận (cũ) đã ban hành Quyết định số 816/QĐ-UBND chính thức xếp hạng Đình Bình Quý là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Ngôi đình tiếp tục là điểm tựa tâm linh vững chắc và là niềm tự hào di sản của Nhân dân địa phương./.

Thập Hồng Luyện